Pulskor

De pulskor is ontwikkeld als gevolg van de maatschappelijke druk op de boomkor in combinatie met het hoge brandstofverbruik van de boomkortechniek. Vanaf de jaren 70 werd er in Nederland onderzoek gedaan naar vissen met elektriciteit op garnaal en platvis. De proeven toonden aan dat er efficiënt gevist kon worden met elektriciteit op platvis. Ook nam de hoeveelheid bijvangst af en daalde het brandstofverbruik. Rond 1986 is er een poging gedaan door om het eerste elektrische pulstuig op de markt te brengen. Dat ging helaas niet door, want de Europese Unie besloot in 1988 een verbod in te voeren op elektrisch vissen. Een belangrijke reden voor dit verbod in Nederland was de angst voor nog hogere vangsten met het pulstuig, terwijl de visbestanden op dat moment al onder hoge druk stonden.

In 1992 besloot het bedrijf Verburg Holland BV de ontwikkeling van een elektrisch vistuig weer op te pakken. Na jaren van onderzoek resulteerde dit in de pulskor gericht op het vangen van platvis (dus niet te verwarren met de pulskor op garnaal). De pulskor werd voor het eerst getest op een commercieel schip aan boord van de UK-153 in 2004. Aanvankelijk waren er veel technische problemen met de pulskor, waardoor de resultaten tegenvielen. Daarop besloot de visserijsector eind 2006 de steun voor het pulskor project op te zeggen.

De UK-153 bleef daarna nog een tijdje doorvissen met de pulskor en behaalde goede resultaten. Technische problemen werden opgelost, het brandstofverbruik nam af met 45% ten opzichte van de boomkor, de kwaliteit van de vis was beter en er werd minder bijgevangen. Na deze positieve verhalen besloot een groep vissers verder te werken aan de pulskor in de Kenniskring puls & SumWing. Deze kenniskring werd ondersteund door wetenschappers van het Landbouw Economisch Instituut (LEI, tegenwoordig Wageningen Economic Research) en IMARES (tegenwoordig Wageningen Marine Research). Na een aantal verdere aanpassingen aan de pulskor en het regelen van een pulsontheffing bij de Europese Unie besloot de TX-68 in 2009 als eerste met de pulskor van Verburg Holland BV (tegenwoordig Delmeco) te gaan vissen.

De overige vissers in de kenniskring puls & SumWing hadden plannen gemaakt om de puls in te bouwen in een andere succesvolle innovatie, namelijk de SumWing. Een combinatie van de pulskor met de SumWing zou namelijk nog meer brandstof besparen en nog minder bodemberoering hebben. Ze besloten samen met HFK Engineering een Pulswing te bouwen en het eerste prototype werd getest eind 2009 aan boord van de TX-36. Na vele technische problemen in het begin met de Pulswing bleek ook deze vismethode goed te werken. Een vergelijkend onderzoek werd gedaan tussen de TX-68 (pulskor), TX-36 (Pulswing) en de GO-4 (boomkor) die gedurende een week samen op visten. De resultaten van dat onderzoek staan in onderstaande tabel.

Uit een vergelijkend visonderzoek tussen de TX-68, TX-36 en GO-4 werden na 1 week de volgende resultaten behaald. Ondanks de lagere vangsten aan boord van de TX-68 en TX-36 houden ze meer over onder de streep dan de GO-4 door de enorme brandstofbesparingen.

Uit een vergelijkend visonderzoek tussen de TX-68, TX-36 en GO-4 werden na 1 week de volgende resultaten behaald. Ondanks de lagere vangsten aan boord van de TX-68 en TX-36 houden ze meer over onder de streep dan de GO-4 door de enorme brandstofbesparingen. IMARES

Mede door de resultaten van dit onderzoek begon de Nederlandse visserijsector enthousiaster te worden over de pulskor. Dat kwam ook doordat de boomkorvisserij onder druk stond door de hoge olieprijs, de lage visprijzen en de toenemende maatschappelijke kritiek op de boomkor.

Inmiddels had het Ministerie 22 ontheffingen geregeld om met elektriciteit te mogen vissen bij de Europese Unie. Nadat rederij Jaczon een grote order had geplaats voor 4 PulsWings gingen andere vissers ook overstag. Uiteindelijk bleek het aantal aanvragen voor een pulsontheffing groter dan 22, waardoor niet alle kandidaten konden overstappen op de pulsmethode. Als gevolg van deze grote hoeveelheid aanvragen besloot het Ministerie, onder druk van de visserijsector, meer ontheffingen te regelen bij de Europese Unie. Dat lukte, want het aantal pulsontheffingen werd uitgebreid naar 42. De 20 extra ontheffingen werden verleend onder de voorwaarde dat de vissersschepen mee moesten doen aan een onderzoeksprogramma en waren op tijdelijke basis.

Op het moment dat het aantal pulsontheffingen werd uitgebreid naar 42 begon de kritiek op de pulskor ook steeds luider te worden. Omdat de pulskor een compleet nieuwe technologie is, zijn er ook veel vragen. Veel vragen gaan over ecosysteemeffecten van de pulskor. Mensen willen weten of de puls gevaarlijk is voor sommige dieren. Zo is de puls misschien niet direct schadelijk, maar misschien kunnen bepaalde dieren op de lange termijn wel beschadigd worden door de elektrische pulsen.

Ook zijn er vragen over de effecten van de pulskor op de markt. Doordat Nederlandse vissers het grootste aandeel platvisquotum hebben in de Noordzee kunnen ze de overstap van de boomkor naar de pulskor goed financieren. Maar andere Europese landen die in de Noordzee vissen hebben niet genoeg platvisquotum in de Noordzee om zo’n overstap te financieren. Daardoor ontstaat er een oneerlijke concurrentie en frustratie onder vissers.

Tijdens een bijeenkomst van de NSAC konden aanwezigen ook zelf de puls voelen in een bak zout water.

Tijdens een bijeenkomst van de NSAC konden aanwezigen ook zelf de puls voelen in een bak zout water. Visned

Heel belangrijk om op te merken is ook dat er tegenwoordig verschillende vismethoden zijn die elektriciteit gebruiken en die verschillend werken qua constructie en impact. In dit hoofdstuk bespreken wij de pulskor op platvis en dus niet de pulskor op garnaal of de Pulswing! Een ander belangrijk punt is dat het overstappen van de boomkor methode naar de pulskor grote gevolgen heeft voor de controle en handhaving en voor de wetenschap. Inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) moeten namelijk bijscholing krijgen over hoe ze de pulskor moeten controleren.

Dat geldt ook voor de inspecteurs in andere Europese landen die in de Noordzee vissen. Ook voor onderzoekers was het lastig om goed onderzoek te doen naar de ecosysteemeffecten doordat de pulskortechniek bleef veranderen. Dit maakt onderzoek heel ingewikkeld, omdat aanpassingen aan de pulskor of het tuig effect kunnen hebben op het elektrische veld. Veranderingen in het elektrische veld zorgen ook weer voor veranderende ecosysteemeffecten.

Het Ministerie begon nog meer ontheffingen te regelen bij de Europese Unie, omdat 42 pulsontheffingen nog steeds niet genoeg was voor het aantal vissers dat wilde overstappen van de boomkor naar de puls. Nadat de eerste poging mislukte in het Europees parlement begin 2014, is er een nieuwe poging gedaan door Sharon Dijksma (destijds Staatssecretaris voor Economische Zaken). Uiteindelijk is het haar gelukt om het aantal pulsontheffingen te verdubbelen naar 84. Daarbij is wel afgesproken dat er extra onderzoek gedaan zal worden, waarin ook andere Europese landen betrokken worden. Dit onderzoek valt onder de aanlandplicht, wat betekend dat deze vergunningen tijdelijk zijn en onderzoek gericht moet zijn op selectiever vissen. Ook is er een afspraak gemaakt dat er niet boven de 55°N gevist mag worden met een pulstuig. De onderzoeksproject pulsvisserij heeft de volgende 2 doelen:

  • Het op brede schaal onderzoeken hoe de pulstechniek, al dan niet in combinatie met bepaalde voorzieningen en aanpassingen van het netdesign, kan bijdragen aan een hogere selectiviteit van de Nederlandse platvisvloot en daarmee de gevolgen van de implementatie van de aanlandplicht op een aanvaardbaar niveau kan brengen.
  • Het vergaren van de ontbrekende/aanvullende data en kennis met het oog op een volledige toelating van de pulsvisserij op de Noordzee.

Inmiddels is Nederland ook actief bezig om kennis over de puls te delen met andere Europese landen. Zo zijn er verschillende internationale bijeenkomst over de puls georganiseerd waarbij veel visserijorganisaties, wetenschappers, politici en NGO’s uit andere Europese landen aanwezig waren. Via die bijeenkomst kan kennis over de puls gedeeld worden en kunnen er onderzoeksvragen voor het onderzoeksproject worden gesteld. Al die onderzoeksvragen zullen samen met de onderzoeksvragen uit de Nederlandse visserijsector worden gebruikt om een onderzoeksprogramma te maken. Ook is er tegenwoordig een website (www.pulsefishing.eu/nl) waar alle informatie over de puls wordt gedeeld.

Aanwezigen van de internationale bijeenkomst pulsvisserij in Scheveningen gingen ook nog mee vissen aan boord van de OD-1. Op die manier konden ze met eigen ogen zien hoe de puls werkt in de praktijk.

Aanwezigen van de internationale bijeenkomst pulsvisserij in Scheveningen gingen ook nog mee vissen aan boord van de OD-1. Op die manier konden ze met eigen ogen zien hoe de puls werkt in de praktijk. Pulsefishing.eu

1Beschrijving

Qua uiterlijk verschilt de pulskor niet van de traditionele boomkor. De bestaande sloffen zijn aangepast en de tussenpijp is nieuw gemaakt. Daarin kan de elektrische apparatuur geplaatst worden voor de elektrodes die de plaats innemen van de wekkerkettingen. Deze zijn vervangen door ongeveer 24 kunststof elektrodedragers met een lengte van ongeveer 6 meter. In de laatste drie meter bevinden zich zes bronzen elektroden.

De pulskor maakt gebruik van korte elektronische prikkels, waardoor de spieren van de vis samentrekken. Rubberen slijtringen dienen als bescherming van de elektroden. De ruimte tussen het wekveld en de grondpees is opgevuld met een netwerk. De grondpees wordt door kettingen aan de zeebodem gehouden. Het net is korter dan een traditioneel boomkornet. De vissnelheid is lager, ongeveer 5 mijl per uur. Doordat het net minder slijt, kan met dunner netwerk worden gevist. Dit zorgt voor minder waterweerstand van het tuig en daarmee weer voor een lager brandstofverbruik.

Hier is het ontwerp van de pulskor (Delmeco) te zien, waarbij de wekkerkettingen zijn vervangen door elektroden.

Hier is het ontwerp van de pulskor (Delmeco) te zien, waarbij de wekkerkettingen zijn vervangen door elektroden. Delmeco

2Werkwijze

De elektronica, die de vorm en de sterkte van de puls regelt, is in een waterdichte kist op de boom geplaatst. Er zijn regels opgesteld waaraan de pulskor moet voldoen. Zo is de maximaal toegestane spanning tussen de elektroden 15 volt. Voor het maximale vermogen van het wekveld is gekozen voor 1.25 kW per meter boom. Binnen die grenzen kan een puls (en daarmee het wekveld) alsnog heel erg verschillend zijn. Hoe een puls is opgebouwd noemt men ook wel de pulskarakteristieken. De volgende zaken zijn van invloed op de pulskarakteristieken:

  • De amplituden in volt (V); Het potentiaal dat gemeten wordt tussen twee geleidende delen.
  • De elektrische veldsterkte (V/cm); De logische consequentie van de amplitude en de elektrode afstand.
  • Puls frequentie (Hz); Het aantal pulsen per seconde.
  • Pulsduur (µs): De duur van de puls.
  • De steilheid van de voorste en achterste rand van de puls.
  • De vorm van het elektrische veld (het directe gevolg van de pulsvorm, maar ook afhankelijk van soort en aantal elektroden, de afstand tussen de elektroden en de lengte / combinatie van geleidende en isolerende delen).

Naast de pulskarakteristieken zijn er ook veel natuurlijke factoren die van invloed zijn op het wekveld, zoals:

  • Verschillen in geleidbaarheid van het zeewater en de zeebodem.
  • De samenstelling van de zeebodem (een slibrijke bodem heeft een betere geleiding dan een zandbodem).
  • Het zoutgehalte van het water (zout water heeft een hoger geleiden vermogen dan zoet water).
  • De watertemperatuur (warm water heeft een hogere geleidbaarheid dan koud water).

De pulskor (Delmeco) aan boord van de GO-48 (links), de elektronica aan boord (midden) en Extra liertrommels voor de elektrische voedingskabels op het achterschip.

De pulskor (Delmeco) aan boord van de GO-48 (links), de elektronica aan boord (midden) en Extra liertrommels voor de elektrische voedingskabels op het achterschip. Delmeco & K. Taal
Het systeem is voor wat de hard- en de software betreft beveiligd tegen overbelasting. Elektroden die te dicht bij elkaar in de buurt komen worden door de software uitgeschakeld. Vanuit de brug kan dat weer worden hersteld. Tijdens het halen wordt de spanning automatisch uitgeschakeld. Dat voorkomt dat het vistuig onder spanning aan boord wordt gehaald. Via een beeldscherm op de brug en waarschuwingslampen aan dek is er altijd inzicht in de toestand van het systeem. Storingen zijn direct waarneembaar op het beeldscherm in de stuurhut.

Er is een aparte E-kabel die vanaf de extra lieren op het achterdek meegaat naar de pulskor. Deze kabel zorgt dat het elektrische vermogen, de voedingsspanning, in de zeebodem komt. Ook vindt via deze kabel een constante communicatie plaats tussen de sturing en regeling van het wekveld en het beeldscherm in de stuurhut. Hierdoor is er altijd zicht op het gedrag van het wekveld.

Al die informatie wordt ook opgeslagen, zodat na een visweek direct gezien kan worden of het systeem nog correct functioneert. Die informatie wordt automatisch via e- mail naar een centrale database overgestuurd. Elk weekend kijken technische specialisten daarnaar. Zout water is een uitstekende geleider voor elektrische stroom. In het pulssysteem van Delmeco zijn drie lagen aan beveiliging ingebouwd. Die voorkomen dat er per ongeluk een deel van de stroom via het net of via de metalen romp terugstroomt naar de kotter.

3Doelsoorten en bijvangsten

De doelsoorten voor de pulskor zijn platvis en dan met name tong. Qua doelsoorten en bijvangst is de pulskor gelijk aan de boomkor, maar er worden met de pulskor minder ondermaatse vissen en bodemdieren gevangen in vergelijking met de boomkormethode. Doordat grotere vissen makkelijker reageren op een puls dan kleine vissen, neemt de hoeveelheid bijvangst van ondermaatse vis af met de pulskormethode (zie onderstaande afbeelding).

De bijvangst van bodemdieren is lager doordat deze dieren in tegenstelling tot de doelsoorten nauwelijks worden gestimuleerd door het elektrische veld. Er worden ook minder bodemdieren gevangen met de pulskor doordat er minder bodemimpact is. Hierdoor worden er dus minder bodemdieren van de zeebodem opgeschept. Ook zorgt de verminderde sleepsnelheid van de pulskor ervoor dat er minder oppervlak per uur bevist wordt. Daarmee komt de pulskor ook minder doel- en bijvangstsoorten per uur tegen, waardoor er dus ook minder bijgevangen wordt.

Tot slot zorgt de verminderde sleepsnelheid van de pulskor er ook voor dat er een grotere kans is voor dieren om uit het net te ontsnappen. De bijvangst van vis (gemeten in kg per uur) is met 30% tot 50% afgenomen met de pulskor ten opzichte van de boomkor. Ook de bijvangst van bodemdieren (gemeten in kg per uur) is met 48% tot 73% afgenomen met de pulskor.

Op dit plaatje staan 2 kabeljauwen afgebeeld. De zwarte verticale lijnen zijn de elektroden, de horizontale lijnen zijn de veldlijnen die de stroom tussen de twee elektroden tonen. Hoe groter de afstand tussen de kop en de staart van de vis, des te hoger is het potentiaalverschil over het lichaam. Daardoor ervaart de grote vis het elektrisch veld sterker dan de kleine vis. Als je bijvoorbeeld uit zou gaan van een potentiaalverschil tussen de elektroden van 80 V, dan heeft ieder vierkantje een potentiaalverschil van 10 V. Dat zou betekenen dat de grote vis 60 V voelt, terwijl de kleine vis 30 V voelt. Het is wel belangrijk om te vermelden dat de positie van de vis ten opzichte van het elektrisch veld van invloed is op het potentiaal over z’n lichaam.

Op dit plaatje staan twee kabeljauwen afgebeeld. De zwarte verticale lijnen zijn de elektroden, de horizontale lijnen zijn de veldlijnen die de stroom tussen de twee elektroden tonen. Hoe groter de afstand tussen de kop en de staart van de vis, des te hoger is het potentiaalverschil over het lichaam. Daardoor ervaart de grote vis het elektrisch veld sterker dan de kleine vis. Als je bijvoorbeeld uit zou gaan van een potentiaalverschil tussen de elektroden van 80 V, dan heeft ieder vierkantje een potentiaalverschil van 10 V. Dat zou betekenen dat de grote vis 60 V voelt, terwijl de kleine vis 30 V voelt. Het is wel belangrijk om te vermelden dat de positie van de vis ten opzichte van het elektrisch veld van invloed is op het potentiaal over z’n lichaam. M. Soetaert

4Gedrag van vis ten opzichte van het vistuig

Door met deze pulskarakteristieken te spelen kun je ook de vangst beïnvloeden. De spieren van ieder zeedier reageren weer verschillend op de pulsen. Zo wordt met de pulskor op platvis gebruik gemaakt van een puls die de platvis doet verkrampen en opkrullen, terwijl de garnalenpulskor een puls gebruikt die de garnaal opschrikt.

De platvis ligt tussen 2 elektroden (boven). Nadat de elektroden pulsen afgeven trekken de spieren van de platvis samen waardoor deze opkrult van de bodem. De garnalen liggen op de bodem van een aquarium met 2 elektroden (onder). Nadat de elektroden pulsen afgeven schrikken de garnalen op van de bodem.

De platvis ligt tussen 2 elektroden (boven). Nadat de elektroden pulsen afgeven trekken de spieren van de platvis samen waardoor deze opkrult van de bodem. De garnalen liggen op de bodem van een aquarium met 2 elektroden (onder). Nadat de elektroden pulsen afgeven schrikken de garnalen op van de bodem. Pulsefishing.eu & Delmeco

Bij schol en tong trekken de rugspieren krom door de elektrische pulsen. Ze komen daardoor uit de zeebodem omhoog. Het visnet schept de vis daarna als het ware op van de zeebodem. Na de prikkel graaft de vis zich weer snel in. De hersteltijd na de prikkel is 0,1 seconde. Om de vis te vangen moet de grondpees van het net op korte afstand van het wekveld volgen. De afstand mag niet meer zijn dan 0,3 meter.

5Verwerking

Het werk bij de vangstverwerking is makkelijker bij de pulskor dan bij de boomkorvisserij. Dat komt doordat er minder bijgevangen wordt met de pulskor, waardoor je schonere boxen hebt (zie tabel hieronder). Ook neemt de overlevingskans voor ondermaatse vis en bijvangst toe, doordat ze onder water met minder vistuig en materiaal in aanraking komen en door de efficiënte verwerking sneller overboord gezet kunnen worden. Het meeste werk in de haven zit in de afstelling van de pulsdragers. Het is belangrijk dat die op één lijn staan.

Deze tabel toont de hoeveelheid discards voor de boomkor (Conv.) en de pulskor (puls) die in kilo’s per uur worden gevangen. De laatste kolom geeft aan hoe groot het verschil is in discards tussen de conventionele boomkor en de pulskor. Zo zie je dat de pulskor in dit onderzoek slechts 64% van het totaal aantal bodemdieren vangt zoals met de boomkor het geval zou zijn geweest per uur.

Deze tabel toont de hoeveelheid discards voor de boomkor (Conv.) en de pulskor (puls) die in kilo’s per uur worden gevangen. De laatste kolom geeft aan hoe groot het verschil is in discards tussen de conventionele boomkor en de pulskor. Zo zie je dat de pulskor in dit onderzoek slechts 64% van het totaal aantal bodemdieren vangt zoals met de boomkor het geval zou zijn geweest per uur. M. Rasenberg & F. Quirijns

6Duurzaamheid

De pulskor vist veel lichter en met een lagere vissnelheid, waardoor er minder motorvermogen nodig is en er brandstof bespaard kan worden. Bij het vissen met de pulskor vaart een meerderheid met een motorvermogen tussen de 1.501 Pk en 2.000 Pk. Door het afgenomen brandstofverbruik is er ook een aanzienlijke daling in CO2 uitstoot met de pulskor, waardoor deze ook beter is voor het milieu.

De tongvangsten met de pulskor zijn 15-20% hoger dan met een wekkertuig. De grote sorteringen worden zelfs behoorlijk beter gevangen. De scholvangsten zijn
10-20% minder. Tarbot en Griet laten zich ook goed vangen met de pulskor. Het brandstofgebruik daalt met ongeveer 45% en er is minder slijtage aan het materiaal. De pulskor heeft een positieve invloed op de winstgevendheid van de pulskorvissers (Profit P).

Bij de pulskor zijn er minder kosten aan het materiaal dan bij het gebruik van een wekkertuig. Er is minder slijtage van het vistuig en minder motoronderhoud. Natuurlijk is er wel slijtage aan de elektroden doordat deze over de zeebodem worden gesleept, maar dat wordt makkelijk terugverdiend door de brandstofbesparing en goede tongvangsten. Ook heeft de aangevoerde vis een betere kwaliteit doordat deze niet meer in aanraking komt met de wekkerkettingen. Er kan dus geconcludeerd worden dat een lonende visserij mogelijk is met de pulskor.

Daarnaast heeft de pulskor een aantal positieve aspecten voor de maatschappelijke acceptatie van de visserij. Doordat de wekkers zijn vervangen door puls elektroden is de bodemberoering minder. De bijvangst van ongewervelde bodemdieren die op de bodem leven (zoals krabben en zeesterren) en ondermaatse vis is gedaald ten opzichte van de boomkor.

Maatschappelijke organisaties en wetenschappers maken zich wel zorgen over eventuele negatieve effecten van een elektrisch veld in zee. Er is nog te weinig kennis om te beoordelen of de elektrische pulsen schade veroorzaken aan bodemleven, rondvissen (zoals kabeljauw) en kraakbeenvissen (zoals haaien en roggen) op de langere termijn. Daar wordt nu onderzoek naar gedaan. Hierdoor is de EU vooralsnog terughoudend als het gaat om permanente toelating van de pulskortechniek.

(mogelijke) effect van de pulskor op een Kabeljauw? WUR

7Regelgeving

Zoals eerder al werd verteld is vissen met behulp van elektriciteit verboden binnen Europa. Als je dus gebruik wilt maken van de puls dien je een vergunning (derogatie) te hebben. Momenteel heeft Nederland 84 van dergelijke vergunningen en daarin staan een aantal voorwaarden waaraan een pulstuig moet voldoen. De pulsschepen moeten zich verder net als andere vissersschepen houden aan de reguliere wet- en regelgeving met betrekking tot visserij.

Aanvankelijk waren er verschillen tussen de pulsvergunningen uitgegeven in 2007, 2011 en 2014, maar die zijn in 2014 allemaal gelijkgetrokken. Er is nog geen permanente toestemming voor het gebruik van de pulstechniek, maar hier wordt in de politiek wel hard aan gewerkt. Een overzicht van alle voorwaarden die genoemd worden in een pulsvergunning zijn te zien in onderstaande tabel.

Een overzicht van alle voorwaarden die genoemd worden in een pulsvergunning sinds 2014.

Een overzicht van alle voorwaarden die genoemd worden in een pulsvergunning sinds 2014.